CON CÁ CHÉP VÀNG

(Truyện cổ Turmenie. Turmenie là một xứ trong Liên Bang Xô Viết (Nga). Người xứ này là giống dân du mục, rất ưa thích âm nhạc và văn chương. Nhà văn nổi tiếng nhất của họ là Machdum Kuly (sống vào khoảng 1800). Turmenie có một nền văn chương riêng, đặc sắc. Dưới đây là một chuyện cổ tích của dân tộc họ).

Vào thuở mà các đại hãn hung tàn còn cai trị, có cha con một người đánh cá nghèo nàn sống bên bờ biển xứ Armrnie. Hết năm này đến tháng khác hai cha con ngày ngày ra khơi đánh cá. Lưng người cha đã còng đi vì công việc nặng nhọc, còn da mặt thì nhăn nheo theo tháng năm nhưng nghèo vẫn hoàn nghèo. Thứ độc nhất mà ông chài và con trai mình có là chiếc thuyền đã bị thủng và tấm lưới rách. Tuy thế Tair, đứa bé nhà chài, vẫn không vì thế mà nản lòng và tiếp tục ca hát vui vẻ. Một hôm ông chài thả lưới kéo lên thấy trong đó có một con cá chép vàng vùng vẫy, liền bảo con: "Con hãy nhìn cẩn thận con cá kỳ lạ này để cha chạy nhanh đến Đại hãn tâu ngài rõ về mẻ lưới của mình. Chắc Ngài sẽ thưởng cho cha con mình xứng đáng".

Ông già đi khuất. Tair ở lại ngắm nhìn con cá vàng. Hắn bỗng thấy động lòng thương con cá rực rỡ này nên đem thả lại xuống biển. Con cá chép vàng vừa biến đi thì Đại hãn và quần thần đã đến. Đại hãn ra lệnh: "Hãy chỉ ta xem con cá kỳ lạ đó" .

Tair cúi rạp mình xuống tâu: "Hạ thần thấy thương con cá chép vàng nên đã ném nó xuống biển trở lại". Đại hãn bừng bừng nổi  giận hét lớn: "Tụi bay đúng là một phường gian dối. Bộ tụi bay tưởng tao là một thằng khùng sao?". Rồi Đại hãn hỏi vị quan đầu triều: "Có thực trên đời này có con cá chép vàng không?". Vị đại thần râu bạc phơ dài chấm đất kính cẩn tâu: "Kẻ hạ thần nay đã gần trăm tuổi mà chưa bao giờ nghe thấy một sự kỳ lạ như thế".

Lão chài thề sống thề chết là hai bố con mình quả tình vừa đánh được con cá vàng đó, nhưng lời lão chẳng giúp ích gì thêm.

Đại hãn quát lên giận dữ: "Nhà ngươi nói dối. Con trai ngươi sẽ phải thay ngươi đền tội!". Rồi Đại hãn ra lệnh cho quần thần: "Hãy trói chặt thằng nhỏ này lại ném nó lên chiếc thuyền thủng kia của nhà nó. Biển cả sẽ nuốt chửng nó".

Đại hãn quay về cung điện. Lão chài loay hoay chạy quanh trên bờ biển một cách tuyệt vọng nhưng chẳng tìm cách nào cứu được đứa con xấu số của mình.

Trên biển cả Tair ngạc nhiên thấy chiếc thuyền không bị chìm mà bị đưa đẩy hoài ra tít mù xa. Một hồi sau bỗng trước mặt Tair hiện ra một hòn đảo đơn độc rồi những đợt sóng đưa chiếc thuyền dạt vào bờ. Ở đó có một thiếu niên giống hệt Tair đột ngột từ một bụi cây bước ra. Thiếu niên cởi trói cho Tair, mang đồ cho Tair ăn uống no say. Rồi hai người rủ nhau đi câu cá, cùng săn thú và chia sẻ mọi ngọt bùi. Chẳng bao lâu họ đã thành bạn chí thân.

Cho đến một hôm cả hai gặp một người chăn cừu già nua đang lùa một đám cừu đi trên đồng cỏ. Hai người thiếu niên ngạc nhiên vì vẫn cho rằng ngoài họ trên đảo này không còn ai khác.

Người chăn cừu già kể: "Cách đây 3 ngày đường là một lãnh địa của một Đại hãn. Ngài rất buồn phiền vì con gái độc nhất của ngài, một nàng công chúa đẹp như sao sa, từ khi sinh ra cho đến nay đã lớn rồi mà vẫn chưa nói được một tiếng. Đại hãn đã hạ lệnh rao truyền khắp vương quốc nếu ai làm công chúa nói lên sẽ được thưởng một thứ quý giá nhất mà ngài có. Nhưng nếu sau khi chữa xong công chúa vẫn còn câm thì kẻ táo bạo đã không lượng sức mình dám đòi chữa bệnh đó sẽ bị chặt đầu. Đến nay bốn anh hùng trẻ tuổi đã vì thế mà phải lìa trần, còn công chúa câm vẫn còn câm".

Sau khi nghe chuyện, chàng thiếu niên và Tair, con của lão chài, quyết định ngay cùng thử thời vận một phen. Khi hai người tới lâu đài của Đại hãn, thiếu niên nói với Tair: "Bồ để tôi thử trước. Nếu tôi làm con gái Đại hãn nói được, tôi và bồ sẽ chia nhau phần thưởng ".

Tair đồng ý liền, thiếu niên bèn đi vào cung điện. Đến cửa thiếu niên gặp hai cung nữ. Một nàng nói: "Đã có nhiều người như chàng tìm cách chữa lành cho công chúa. Nhưng chàng hãy nhìn xem hiện nay đầu lâu của họ được trang điểm cho hàng rào bằng vàng của hoàng cung".

Thiếu niên mỉm cười không lộ vẻ hãi hùng, đi thẳng đến chỗ nàng công chúa. Chàng nói với nàng công chúa: "Xin kính chào Công nương. Công nương hãy nghe tôi kể chuyện: Chúng tôi là ba anh em. Một hôm anh cả tôi khắc được một con chim bằng gỗ. Con chim gỗ này đẹp đến nỗi trông như thật. Anh thứ nhì của tôi nhặt lông chim trong rừng để cắm vào tô điểm cho con chim gỗ nên chim gỗ càng đẹp hơn. Rồi sau đó tôi tìm được một suối nước thiêng đem nhúng chim vào đó. Thế là chim gỗ thành chim thật và bắt đầu hót líu lo. Từ đó anh em chúng tôi trở nên bất hòa, đứa nào cũng nhất định là chim thuộc về mình. Cãi nhau hoài nay vẫn chưa xong, nên tôi quyết định đến đây với Công nương để xin Công nương giúp ý kiến".

Công chúa vẫn còn vẻ câm, nàng lắc lắc cái đầu. Thiếu niên giận dữ la lên: "Nếu ta vì nàng mà chết thì chính nàng cũng phải chết". Rồi chàng tuốt gươm ra. Công chúa sợ hãi hét lớn. Đột nhiên con rắn nhẩy vọt ra từ miệng nàng, rít lên, nhưng thiếu niên lẹ hơn đã dẫm chân lên nó.

Công chúa bật lên tiếng nói: "Nhà ngươi hãy cầm lấy chiếc nhẫn này đến cha ta. Vua cha sẽ thưởng nhiều cho ngươi".

Thiếu niên bèn cầm chiếc nhẫn đến Tair. Thấy bạn,Tair mừng rỡ chạy lại.

Thiếu niên bảo Tair: "Bây giờ đã đến lúc ta nói điều bí mật cho ngươi biết. Ta chính là con cá chép vàng mà ngươi đã động lòng thương hại thả lại vào biển. Tair, hãy cầm chiếc nhẫn này và đi đến Đại hãn. Đại hãn đang chờ ngươi. Sau này khi nào ngươi cần ta giúp đỡ cứ đến bờ biển và gọi ta ba lần ta sẽ hiện lên giúp ngươi".

Nói xong thiếu niên nhẩy xuống biển biến mất tăm dưới những đợt sóng. Tair lưu luyến nhìn theo hoài rồi đi đến Đại hãn. Đã được tâu rõ sự tình, Đại hãn cúi rạp mình trước Tair cảm tạ: "Để thưởng cho thái độ can trường của nhà ngươi, ta tặng ngươi thứ đáng giá nhất mà ta có đó là công chúa. Hãy lấy công chúa, con gái ta, làm vợ". Rồi quan hầu mang đến cho Tair quần áo lụa là tuyệt đẹp được trang trí thêm nào là vàng, nào là ngọc quý. Ngay hôm sau, đám cưới được tổ chức linh đình.

Từ đó Tair sống trong hoàng cung. Nhưng chỉ ít lâu sau Công chúa thấy chồng thường ngồi lặng người nhìn ra biển cả. Nàng hỏi vì sao thì Tair trả lời: "Lâu đài vàng son của Đại hãn như đè nặng lên ta vì ta quen sống thênh thang làm việc giữa biển trời. Ở đây ta chẳng thiết ca hát mà cũng chẳng thấy gì là vui vẻ nữa. Bên kia biển có một cái vịnh bình yên lặng gió với những bãi cát dài trắng phau như tuyết. Phía đó là nhà ta và cũng ở đó người cha thân yêu của ta đang sống. Ờ, nếu nàng cũng muốn cùng ta đến đó thì ta là người sung sướng nhất trần gian! Nhưng như thế nàng không còn là con gái của một Đại hãn mà chỉ là vợ của một tên đánh cá nghèo khó tầm thường. Nàng sẽ phải chia sẻ cùng ta những âu lo và thiếu thốn".

Công chúa không ngần ngại đáp lời chồng ngay: "Ý chàng là ý thiếp, thiếp rất muốn làm như ước muốn của chàng. Nhưng trong xứ này không có lấy một chiếc thuyền, làm sao chúng ta vượt biển được?"

Nhớ đến bạn xưa, Tair liền ra bờ biển và gọi cá thần ba lần. Con cá chép vàng hiện lên bơi vào bờ. Tair nói: "Ta muốn về lại quê hương nhưng không có thuyền. Ngươi cũng biết đấy, thuyền cũ của ta bị hỏng đã lâu rồi ".

"Khó gì đâu", cá thần nói.

"Khi nào trời ngả tối, ta sẽ sai một con cá lớn nhất trần gian đến đây. Hãy truyền lệnh cho nó mở rộng miệng ra, rồi bước vào đừng sợ gì. Rồi chỉ hôm sau ngươi sẽ đến nhà".

"Vậy cá không nuốt chúng ta sao?".

"Đừng sợ! Ngay cả cánh tay của một đứa trẻ đối với cổ họng con cá này cũng quá lớn. Thôi lên đường nhiều may mắn nghe!".

Con cá chép vàng lặn mất trước khi Tair kịp ngỏ lời cảm tạ.

Khi trời chập choạng tối, sóng bắt đầu ào ạt vỗ lớn và một con cá khổng lồ bơi sát đến bờ. Từ mũi nó có một vòi phun lên thật cao. Đuôi cá quẫy liên hồi giữa những đợt sóng nhấp nhô.

Công chúa tỏ vẻ sợ hãi, nhưng Tair trấn tĩnh nàng, bế nàng trong tay bước vào miệng cá vĩ đại.Cả hai vừa bước vào thì cá đã nhanh như chớp bơi ra giữa biển. Tiếng sóng đều đặn ru Công chúa và Tair vào giấc ngủ.

Sáng hôm sau cá đã vào tới vịnh biển êm ả, quê hương của Tair. Tair tỉnh dậy nhìn thấy bờ cát trắng và chiếc nhà chài. Nhà đã siêu vẹo, gần như đổ nát, mà cha chàng thì già nua ngồi bên ngưỡng vửa nhìn ra biển cả. Khi ông lão nhận ra con mình sụt sùi mừng mừng tủi tủi.

"Cha ơi, đừng khóc nữa". Tair vỗ về cha. Con và vợ con, chúng con đều trẻ và khoẻ mạnh. Vợ chồng con sẽ đỡ đần cha cho đến những ngày cuối cùng của đời chúng con".

Từ đó ba người sống đạm bạc nhưng sung sướng trong chiếc nhà chài.

Ngày ngày Tair kể lại cuộc phiêu lưu của mình qua một bài hát mà đến nay ở xứ Turmenie người ta còn truyền tụng và vẫn hát trong tiếng sóng biển dạt dào.

Người kể và viết: Nguyễn Khắc Tiến Tùng

(tại Việt Nam đã viết cho các báo Tây Sơn, Chính Luận, Phổ Thông, Bách Khoa, Thằng Bờm, Văn v.v... ký tên thật hay bút hiệu. Tại Đức viết về văn hóa cho báo chí và đài phát thanh (báo Süđeutsche Zeitung, đài Bayerische Rundfunk, Muniche v.v...) Ngoài ra còn cộng tác với Thư Viện thiếu nhi quốc tế (Internationale Jugendbibliothek) tại Munich, một tổ chức liên kết với cơ quan Văn Hóa Liên Hiệp Quốc.)