|
Thuật xử thế người xưa |
|
Ngô Nguyên Phi |
|
Cốt Cách Của Một Nhân Tài |
Triệu
Xa người nước Triệu là nhân viên đi thu thuế. Một hôm Triệu Xa vào thu thuế nhà
Bình Nguyên Quân Triệu Thắng, tên quản lý của Bình Nguyên Quân ỷ mình là kẻ có
thân thế nhất định không chịu nộp thuế. Triệu Xa bèn giết tên quản lý đó. Bình
Nguyên Quân toan giết Triệu Xa. Triệu Xa nói:
- Ngài là quý công tử của Triệu, không lý ỷ mình là người thân không coi
phép nước vào đâu? Quốc pháp mà mất hiệu lực thì thế nước suy yếu. Nước khác
thấy vậy đem quân đến đánh, phỏng nước Triệu có giữ được không? Nước Triệu mà
mất thì đất Bình Nguyên Quân cũng không còn. Ngài là hoàng thân càng giữ được
phép công, càng làm gương cho thiên hạ, có như thế trên dưới mới công bình, đất
nước mới phú cường.
Bình Nguyên Quân nghe Triệu Xa nói chợt tỉnh ngộ và cho Triệu Xa là bậc
hiền tài, bèn giới thiệu với nhà vua. Vua phong Triệu Xa làm quan nắm trọn quyền
thu thuế cả nước. Nhờ đức tính liêm khiết và công bình của Triệu Xa, kho đụn của
nước đầy đủ, nhà nhà no ấm.
Lời bàn:
Cái thói cậy thế ỷ thân dường như thời nào và nơi nào cũng có. Nước nào
cũng có tham vọng trừ diệt nó đi, nhưng điều đó thật khó. Phong khí của nước nhà
sáng sủa, luật pháp nghiêm minh, dân trí mở mang thì nạn hối mại, cửa quyền tự
nhiên giảm đi, vì lúc ấy mỗi cá nhân đều ý thức được bổn phận và trách nhiệm của
mình.
Qua truyện này ta biết, có lẽ từ lúc Bình Nguyên Quân Triệu Thắng cho mình
là quan cao cấp (Tướng Quốc) trong triều dung túng cho đám bộ hạ làm điều ngược
với phép nước, bởi vậy tên quản lý mới không chịu nộp thuế. Triệu Xa vì phép
nước mới giết tên quản lý của Tướng Quốc, việc ấy tuy quá quyền nhưng không sai
nguyên tắc. Trước đó có người nói: "Loạn tặc của nước nào cũng là loạn tặc của
thiên hạ, ai cũng có quyền giết nó".
Triệu Xa đòi lại quyền công bình cho dân cho nước.